Do mu, Make mi? Hangisini Ne Zaman Kullanmalı?

Türkçe’de hem “ödev yapmak” hem de “karar vermek” için neredeyse aynı fiili kullanırız: yapmak, etmek, almak. İngilizce’de ise ikisi ayrı fiillerle ifade edilir: do ve make. Bu yüzden make homework ya da do a decision gibi cümleler çok sık duyulur.

Kısa kural: Eylem mi, üretim mi?

• DO → bir iş, görev ya da eylem yapmak (süreç, sorumluluk, tekrar eden aktivite).
• MAKE → bir şey üretmek, ortaya çıkarmak (sonuç, ürün, karar, ses).

Bu kural yüzde yüz kusursuz değil çünkü bazı kalıplar ezber gerektirir; ama cümlelerin büyük bölümünü doğru tahmin etmenizi sağlar.

DO ile kullanılan kalıplar

Kalıp	Anlamı
do homework	ödev yapmak
do the dishes	bulaşık yıkamak
do the laundry	çamaşır yıkamak
do the shopping	alışveriş yapmak
do exercise	spor yapmak
do a job / do business	iş yapmak
do your best	elinden geleni yapmak
do a favour	iyilik yapmak
do research	araştırma yapmak
do an exam / a test	sınava girmek

MAKE ile kullanılan kalıplar

Kalıp	Anlamı
make a decision	karar vermek
make a mistake	hata yapmak
make money	para kazanmak
make a plan	plan yapmak
make an effort	çaba göstermek
make a phone call	telefon etmek
make an appointment	randevu almak
make a suggestion	öneri yapmak
make progress	ilerleme kaydetmek
make a cake / coffee / dinner	kek / kahve / akşam yemeği yapmak

Yan yana örnekler

• I need to do my homework before dinner.
• She made a cake for his birthday.
• Can you do me a favour?
• We have to make a decision by Friday.
• He did his best in the exam.
• They made a lot of noise last night.

Sık yapılan hatalar

Yanlış	Doğru
I made my homework.	I did my homework.
She did a mistake.	She made a mistake.
Let’s do a plan.	Let’s make a plan.
I need to make exercise.	I need to do exercise.

Hatırlama yöntemi

1. “Do” boşken sorun: “What are you doing?” → “I’m doing nothing.” Do, belirsiz eylemler ve görevler için çalışır; thing, something, anything, everything ile genellikle do kullanılır (“I’ll do everything”).
2. “Make” ile bir çıktı düşünün: Elinizde bir şey ortaya çıkıyorsa (yemek, plan, hata, karar) make.
3. Kalıpları gruplayın: Ev işleri → do. Üretim ve kararlar → make.

Mini test

Boşlukları doldurun:

1. Can you ______ the shopping on your way home?
2. I want to ______ a reservation for two people.
3. He always ______ his best.
4. Please don’t ______ any noise.

Cevapları göster

1. do
2. make
3. does
4. make

Sonuç

Do ve make’i kuraldan çok kalıp olarak öğrenmek daha etkili. Yukarıdaki tablolardan her hafta beş kalıbı seçip kendi hayatınızdan cümle kurarsanız birkaç haftada refleks haline gelir.